Líðan hinsegin barna og ungmenna

Rannsóknir á Íslandi

Árið 2017 var gerð könnun þar sem skoðuð var líðan sam- og tvíkynhneigðra ungmenna var skoðuð á Íslandi. Niðurstöður bentu til þess að sam- og tvíkynhneigð ungmenni upplifa meira þynglyndi, reiði, kvíða og streitu en gagnkynhneigð ungmenni, og mældust tvíkynhneigðar stúlkur með lang verstu líðanina af öllum hópnum. 

Árið 2010 var birt greinin „Lífsánægja samkynhneigðra unglinga í 10. bekk“, en í henni var sagt frá því að samkynhneigðir unglingar mátu lífsánægju sína mun lakari en gagnkynhneigðir jafnaldrar sínir. Þá var kynjamunur meðal samkynhneigðra nemenda, en samkynhneigðir stúlkur mátu lífsánægju sína lægsta.

Staða trans barna

Lítið er um rannsóknir og opinberar tölur á Íslandi um líðan trans barna og ungmenna, en af viðtölum að dæma sem og tölulegum upplýsingum frá öðrum löndum er trans fólk verr statt en annað þegar litið er til geðheilsu, líkamlegrar heilsu, menntunar og fjárhagsstöðu og er hópurinn í meiri hættu á ofbeldi og fordómum en aðrir.

Fræðsla og stuðningur skiptir gífurlegu máli og upprætir fordóma og dregur úr einelti og áreiti sem trans börn og ungmenni upplifa. Mikilvægt er að hafa í huga að fordómar og útilokun trans barna getur átt sér stað á heimilum þeirra og þá af hálfu fjölskyldumeðlima, rétt eins og með aðra hinsegin hópa. 

Því er sérlega áríðandi að skólakerfið veiti þeim stuðning og skilning, en nýlegar rannsóknir á Íslandi benda á að enn sé víða pottur brotinn í þeim efnum. Mannréttindaskrifstofa Reykjavíkurborgar hefur útbúið stuðningsáætlun grunnskóla fyrir trans nemendur sem getur aðstoðað skóla við að styðja við bakið á nemendum.

Intersex Ísland

Lítið efni er til um intersex fólk og börn á íslensku. Helst má nefna samtökin Intersex Ísland sem eru hagsmunafélag intersex fólks og um leið Samtökin '78 sem eru hagsmunafélag hinsegin fólks (og er intersex fólk þar með talið). Einnig er vert að benda á evrópsku intersex samtökin OII Europe, en þau hafa gefið út leiðarvísi fyrir foreldra intersex barna sem hefur verið þýddur yfir á íslensku. 

Teikning af karli í jakkafötum með fána hinsegin fólks.

Staða intersex barna

Sáralítið hefur verið fjallað um stöðu intersex barna í íslensku samhengi. Skólakerfið spilar lykilhlutverki með fræðslu og umræðum. Vert er að nefna álit frá Umboðsmanni barna frá árinu 2015 um aðgerðir á intersex börnum:

„Rökin fyrir aðgerðum á intersex börnum eru gjarnan þau að það sé erfitt fyrir barn með óræðin kynfæri eða önnur frávik frá „hefðbundnum“ karl- eða kvenkynslíkama að finnast það tilheyra samfélaginu og þróa með sér sterka sjálfsmynd. Á móti hafa intersex einstaklingar bent á að þeir líði fyrir þær líkamlegu og andlegu afleiðingar sem slíkar aðgerðir hafa í för með sér, auk þess sem skömm fylgi þeirri leynd sem ríkir yfir stöðu þeirra … Ekki er rétt að líta á það sem lausn við einelti og fáfræði að steypa alla í sama mótið, heldur er réttara að stuðla að fræðslu og auka þannig umburðarlyndi og skilning fólks á margbreytileika mannlífsins.“

Þess má geta að flest ónauðsynleg inngrip í líkama intersex barna (barna með ódæmigerð kyneinkenni) voru bönnuð með breytingum á lögum um kynrænt sjálfræði árið 2020.