Eldra fólk og ofbeldi

Tengsl við geranda geta oft verið flókin

Kannski hefur þú verið í ofbeldissambandi með manneskju í mörg ár, hvort sem þið eruð gift, í sambúð eða annað.

Kannski vilt þú ekki „rugga bátnum“ eða þú hefur ekki orku til að takast á við breytingar. Kannski óttast þú aukið ofbeldi ef þú hvetur þann sem beitir ofbeldi til að leita sér aðstoðar. Kannski óttast þú hver viðbrögð fjölskyldu þinnar eru ef þú skilur, hættir í sambandi eða slítur einhver önnur fjölskyldutengsl.

Nokkrar tölfræðilegar upplýsingar um heimilisofbeldi og eldra fólk

• Einn af hverjum sex einstaklingum eldri en 60 ára hefur orðið fyrir einhvers konar ofbeldi.
• Talið er að einvörðungu sé greint frá um fjórum prósentum tilvika sem lúta að heimilisofbeldi þar sem eldra fólk eru brotaþolar.
• Eldri fólk sem verður fyrir ofbeldi eru ólíklegri til þess að reyna að fara frá geranda en þeir sem yngri eru.
• Aðeins um 30% eldra fólks sem verður fyrir kynferðisofbeldi tilkynnir það..

Heilsufar, umönnunaraðilar

Heilsufarsvandamál eldra fólks getur gert þá berskjaldaðri og aukið líkurnar á því að verða fyrir heimilisofbeldi.

Ef til vill er heilsu þinni farið að hraka. 

Kannski ert þú háð/ur maka þínum og/eða öðrum nánum fjölskyldumeðlimum þegar kemur að daglegum athöfnum. Kannski nýtir maki þinn, eða aðrir fjölskyldumeðlimir, sér aðstæður þínar til þess að beita þig ofbeldi.

Það getur fylgt því álag að hugsa um aldraðan og veikan einstakling. Þetta getur valdið streitu og orðið til þess að einstaklingur sem ekki hefur sýnt ofbeldishegðun áður missir þolinmæðina og beitir þann sem hann annast ofbeldi. Einnig eru dæmi um að einstaklingur sem aldrei hefur beitt ofbeldi geri það eftir að hann veikist. Þetta á stundum við þá sem þjást af elliglöpum.

Kynslóðarviðhorf

Kannski hefur þú alist upp við þau viðhorf að það sem gerist á bak við luktar dyr heimilisins sé einkamál og ekki við hæfi að ræða það við aðra.

Kannski var lítil umræða um heimilisofbeldi og þá aðstoð sem hægt var að fá á þeim tímum sem þú varst að alast upp á. 

Eldri brotaþolar eru margir hverjir ekki meðvitaðir um þá aðstoð sem þeim býðst þar sem stuðningurinn var ekki til staðar þegar þau voru yngri eða fór ekki hátt. 

Mundu að það er aldrei of seint að leita sér aðstoðar. Smelltu til að lesa upplýsingar um aðstoð fyrir brotaþola

Hvaða áhrif getur heimilisofbeldi haft?

Heimilisofbeldi hefur alvarlegar afleiðingar fyrir þau sem verða fyrir því. Eldra fólk er í veikari stöðu en yngra fólk þegar kemur að heimilisofbeldi, meðal annars vegna þess að eldra fólk getur verið viðkvæmara fyrir áreiti, verið veikburða og er oftast lengur að ná sér eftir ofbeldi en yngri brotaþolar.

Þú, sem brotaþoli, getur fundið fyrir mikilli streitu, vanlíðan og einmanaleika sem getur haft neikvæð áhrif á andlega heilsu þína sem og aðra þætti í lífi þínu, eins og á aðra sjúkdóma, vitræna starfsemi þína og líkamlega færni.

Mikilvægt er að þú leitir aðstoðar og stuðnings sem fyrst, sértu að verða fyrir ofbeldi, þar sem ofbeldi hefur áhrif á bæði líkamlega og andlega heilsu. 

Það getur verið erfitt að stíga fyrstu skrefin. Oft eru þau sem búa við ofbeldi úrvinda, hrædd og telja sér trú um að hlutirnir muni lagast. Allt eru þetta þekktar tilfinningar og allir sem veita stuðning og ráðgjöf þekkja þessi einkenni og munu aldrei álasa þér fyrir að hafa ekki gert eitthvað fyrr.

Þú átt rétt á því að lifa öruggu lífi í öruggu umhverfi. Þú átt rétt á að nýta þér þau úrræði og sem eru til staðar. 

Taka skal fram að það er ekkert sem afsakar ofbeldishegðun.

Nokkrar tegundir af ofbeldi

Hér er lýst nokkrum tegundum ofbeldis en lýsingarnar   ná ekki yfir allt það ofbeldi sem getur átt sér stað. 

Líkamlegt ofbeldi

Líkamlegt ofbeldi felur í sér líkamlegar árásir eins og að slá, ýta, lemja, sparka eða taka kverkataki. Ofbeldið hefur oft í för með sér líkamleg meiðsli og sjáanlega áverka, en þó ekki alltaf.

Dæmi:

Sigurður og Jónína hafa búið saman lengi. Hann hefur alltaf verið skapstór að hennar sögn en eftir að Jónína var að ná sér eftir mjaðmaaðgerð og gat ekki sinnt honum eins og hún hafði gert áður var hann oft argur og sló hana og sparkaði í hana þegar honum fannst hún vera eitthvað svifasein.

Andlegt ofbeldi

Andlegt ofbeldi getur meðal annars verið ógnanir, niðurlæging, hótanir, að hunsa og að einangra frá fjölskyldu og vinum. Andlegt ofbeldi getur valdið tilfinningalegum og sálrænum skaða. Andlegt ofbeldi skilur ekki eftir sig sjáanlega áverka.

Dæmi:

Apinya er upphaflega frá Tælandi. Hún býr hjá dóttur sinni og fjölskyldu hennar. Eiginmaður dóttur hennar, Tómas, er ávallt góður og natinn við Apinya þegar aðrir sjá til en þegar þau eru tvö ein er hann grimmur og andstyggilegur við hana. Hann kallar hana gömlu grjónaætuna, gerir grín að því hvernig hún talar íslensku og gerir lítið úr öllu því sem hún tekur sér fyrir hendur.

Vanræksla

Vanræksla á sér stað þegar grunnþörfum einstaklings er ekki sinnt.Grunnþarfir eru til dæmis næring, húsaskjól, öryggi, aðstoð við persónulegt hreinlæti og þess háttar.

Dæmi:

Sunna bjó ein á heimili sínu en með hækkandi aldri fór hún að eiga erfitt með að  hugsa um sjálfa sig, hún gleymdi til dæmis oft að borða og drekka nægan vökva. Sonur hennar og eiginkona hans buðu henni að flytja til sín svo þau gætu hjálpað henni með daglegar athafnir. Hjónin unnu bæði mikið og voru sjaldan heima og því var Sunna mikið ein. Einn daginn þegar þau komu heim frá vinnu fundu þau Sunnu meðvitundarlausa á gólfinu inni í stofu. Þau fóru með hana til læknis og í ljós kom að Sunna var alvarlega vannærð.

Kynferðislegt ofbeldi

Kynferðislegt ofbeldi getur verið nauðgun eða önnur kynferðismök sem eru án vilja eða samþykkis viðkomandi. 

Dæmi:

Heilsu Stefáns hefur hrakað mikið síðustu ár. Hann heyrir ekki jafn vel og áður, hann hreyfir sig hægt og þarf aðstoð við dagleg verkefni. Hann á oft erfitt með að halda þræði og fólk skilur ekki alltaf það sem hann er að segja. Stefán býr heima hjá sér en fær aðstoð frá umönnunaraðilum og frænku sinni. Frænkan áreitir hann kynferðislega, káfar á kynfærum hans og lætur hann snerta sín kynfæri. Stefán getur heilsu sinnar vegna ekki veitt samþykki og á erfitt með biðja um hjálp. Hann reynir að segja frá ofbeldinu en fólk á erfitt með að skilja hvað hann er að segja eða heldur að þetta sé bara einhver vitleysa.

Fjárhagslegt ofbeldi

Fjárhagslegt ofbeldi/misnotkun getur meðal annars verið þjófnaður, svik, að taka og/eða eyða peningum brotaþola án samþykkis, neita brotaþola um aðgang að eigin fjárhag og falsa undirskriftir.

Dæmi:

Jóna býr ein á eigin heimili. Elsta barnabarn hennar hjálpar henni að sinna alls konar erindum sem reynast Jónu erfið, eins og að fara í matvörubúð og í bankann. Jóna lét barnabarnið sitt fá aðgang að heimabankanum sínum og rafrænu skilríkjunum sínum svo það gæti meðal annars borgað reikninga og tekið út pening til þess að kaupa matvöru. Mörgum mánuðum seinna, þegar Jóna þurfti á pening að halda kom í ljós að barnabarnið hennar hafði reglulega millifært verulegar fjárhæðir af reikningnum hennar Jónu, yfir á sig og það var lítið sem stóð eftir á reikningi Jónu.

Smelltu til að lesa meira um fjárhagslegt ofbeldi

Hvað er hægt að gera til að minnka líkurnar á ofbeldi

Enginn á að búa við ofbeldi eða þurfa að óttast að verða fyrir ofbeldi.

Hvað getur þú gert?

• Þú getur reynt að vera í góðu sambandi við fjölskyldu og vini.
• Þú getur reynt að mynda tengsl við fólk sem er að veita þér þjónustu þannig að þú eigir auðveldara með að biðja um stuðning eða ráðgjöf ef þú þarft á að halda.
• Þú getur gengið úr skugga um að fjármál þín séu í lagi.

Gerendur

Getur verið að þú beitir ofbeldi?

Á eitthvað að neðantöldu við um það hvernig þú kemur fram við maka, aldrað skyldmenni eða einstakling sem þú sinnir?

• Hefur þú öskrað á aldraðan einstakling eða uppnefnt?
• Hefur þú hótað að beita hann ofbeldi?
• Hefur þú niðurlægt viðkomandi?
• Hefur þú hrint, slegið, eða haldið öldruðum einstaklingi föstum?
• Hefur þú reynt að fá aldraðan einstakling til þess að taka þátt í kynferðislegum athöfnum sem viðkomandi kærir sig ekki um?
• Hefur þú aðgang að fjármálum aldraðs skyldmenni/aldraðs einstaklings og misnotar þér þann aðgang ?
• Reynir þú að hindra það að einstaklingurinn eigi í samskiptum við annað fólk?
• Hefur þú komið í veg fyrir að viðkomandi fara til læknis án þín?

Smelltu til að lesa upplýsingar fyrir gerendur ofbeldis