Vöggustofunefnd (1974-1979)

Teikning af fólki tala saman og vinna við skrifborð.

Þann 11. janúar 2024 samþykkti borgarráð að setja á stofn nefnd þriggja óháðra sérfræðinga sem hafi það verkefni að gera heildstæða athugun á starfsemi Vöggustofu Thorvaldsensfélagsins (upptökuheimil barna) árin 1974-1979.

Nefndarmenn

Um sérstakt hæfi nefndarmanna fer eftir sömu reglum og koma fram í 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Nefndarmönnum er skylt að leggja fram skrá um hagsmunatengsl sín, sbr. reglur Reykjavíkurborgar um hagsmunaskráningu embættismanna.

  • Trausti Fannar Valsson dósent, formaður
  • Urður Njarðvík prófessor í barnasálfræði
  • Ellý Þorsteinsdóttir félagsráðgjafi

Netfang vöggustofunefndar er voggustofunefnd@reykjavik.is 

Nefndin hefur heimild til að ráða sér starfsmann. Nefndinni verður heimilt að kalla eftir aðstoð og upplýsingum frá aðilum innan og utan stjórnkerfis Reykjavíkurborgar við einstaka þætti athugunarinnar.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 45/2022 skal nefndin hafa óheftan aðgang að öllum gögnum í vörslum stjórnvalda sem varða starfsemi þeirra vöggustofa sem lögin gilda um. Þar á meðal eru gögn sem hafa að geyma almennar og viðkvæmar persónuupplýsingar. Þá skulu stjórnvöld, sé þess óskað af hálfu nefndarinnar, taka saman skriflegar greinargerðir um einstaka þætti könnunarinnar.

Miðað er við að nefndin skili lokaskýrslu sinni til borgarráðs eigi síðar en 15. desember 2024. Borgarráð ákveður þá meðferð sem lokaskýrsla nefndarinnar skal fá.

Markmið og meginverkefni

  1. Að lýsa starfsemi vöggustofu Thorvaldsensfélagsins, hlutverki hennar í barnaverndar og/eða uppeldismálum og tildrögum þess að börn voru vistuð þar á því tímabili sem um ræðir.
  2. Að leitast við að staðreyna eins og kostur er hvort og þá í hvaða mæli börn sem vistuð voru á stofnuninni hafi sætt illri meðferð eða ofbeldi meðan á dvölinni stóð.
  3. Að lýsa því hvernig eftirliti Reykjavíkurborgar og ríkisins með vöggustofunum var háttað.
  4. Að lýsa öðrum atriðum sem tengjast starfsemi vöggustofunnar og nefndin telur þarfnast skoðunar.
  5. Leggja grundvöll að tillögum til borgarráðs um frekari viðbrögð ef ástæða þykir til.
  6. Nefndin skal skila skýrslu um störf sín til borgarráðs.

Fundir nefndarinnar skulu vera lokaðir.

Nefndarmenn og starfsmaður hennar eru bundnir þagnarskyldu um hvaðeina er varðar einkalíf manna sem þeir fá upplýsingar um við störf nefndarinnar. Þagnarskylda um slík atriði helst þegar störfum nefndarinnar er lokið.

Formanni nefndarinnar er heimilt að veita almennar upplýsingar um störf nefndarinnar og verklag meðan hún starfar.

Ýmsar samþykktir

Vöggustofunefnd (1949-1973)

Rannsókn á Vöggustofum

Sjálfstæð og óháð nefnd sem Reykjavíkurborg skipaði til að gera athugun á starfsemi Vöggustofu Thorvaldsensfélagsins í Reykjavík árin 1974-1979 kynnti niðurstöður sínar á fundi borgarráðs þann 15. janúar 2026. Um er að ræða framhaldsathugun sem unnin var í kjölfar fyrri athugunar á starfsemi vöggustofa í borginni árin 1949-1973. 

Niðurstöður nefndarinnar eru í meginatriðum þríþættar:

  1. Í fyrsta lagi að því verði ekki slegið föstu að börn sem dvöldu á vöggustofunni á tímabilinu 1974–1979 hafi sætt illri meðferð á stofnuninni í skilningi laga nr. 45/2022.
  2. Í öðru lagi að málsmeðferð barnaverndar við töku ákvarðana um vistun barna á stofnuninni hafi oft og tíðum ekki verið í samræmi við lög.
  3. Í þriðja lagi að opinbert eftirlit með meðferð barna á stofnuninni hafi verið afar takmarkað og ekki í samræmi við lagakröfur um eftirlit með starfseminni á tímabilinu.

Úrbætur í starfsemi frá fyrra tímabili en ýmsum þáttum enn ábótavant

Á tímabilinu 1974-1979 voru alls vistuð 236 börn á Vöggustofu Thorvaldsensfélagsins. Börn voru ekki vistuð á stofnuninni eftir febrúar 1979 en á fyrri hluta þess árs var stofnunin sameinuð Vistheimili barna að Dalbraut 12 í Reykjavík.

Nefndin telur aðstæður á Vöggustofu Thorvaldsensfélagsins, aðbúnaður barna þar, umönnun barna og möguleikar foreldra á heimsóknum hafa verið með betri hætti á tímabilinu 1974–1979 en við átti um tímabilið fyrir 1967, sem lýst er í skýrslu fyrri vöggustofunefndar.

Athugun á tímabilinu 1974-1979 bendir til þess að þá hafi ekki lengur verið fyrir hendi starfshættir á stofnuninni sem fólu almennt í sér að starfsfólki hafi verið settar skorður um umönnun barna eða að möguleikar starfsfólks á að sinna þörfum einstakra barna hafi verið takmarkaðir sérstaklega að öðru leyti.

Vissum þáttum í starfsemi stofnunarinnar var engu að síður ábótavant. Næturvaktir virðast hafa verið fáliðaðar, miðað við aldur og þarfir barna á vöggustofunni, almennt virðist ekki hafa verið hugað að því með faglegri vinnu eða greiningum að mæta sérþörfum barna, svo sem þeirra sem voru fötluð, þeirra sem voru eldri, þeirra sem komu úr sérstaklega erfiðum aðstæðum eða voru vistuð oft, og þá dvöldust börn í vissum tilvikum afar lengi á vöggustofunni.

Afdrif barnanna könnuð sérstaklega

Nefndin kannaði einnig afdrif barnanna sem vistuð voru á vöggustofunni á umræddu tímabili. Í skýrslunni má finna upplýsingar um hversu mörg börn voru vistuð á öðrum stofnunum og/eða fóru í fóstur. Þá er einnig að finna upplýsingar um dánartíðni og tíðni örorku í hópnum.

Nánari upplýsingar um málavexti, afdrif vöggustofubarna og tillögur nefndarinnar er að finna í skýrslu nefndarinnar.