Laugarnestangi friðlýstur sem menningarlandslag

Merkar minjar sameinaðar sem minjaheild

Markmiðið með friðlýsingunni er að sameina merkar minjar á Laugarnesi sem minjaheild, en minjarnar sýna þróun svæðisins allt frá landnámi til dagsins í dag. Eldri friðlýsingar náðu aðeins til hluta þeirra fjölmörgu fornleifa sem eru á svæðinu.

Friðlýsingin nær til búsetu- og menningarlandslags, það er ásýndar staðarins og búsetumynsturs, búsetuminja, bæjarhóls, kirkjugarðs, beðasléttna, vara, annarra fornleifa og herminja. Með friðlýsingunni eru stigin mikilvæg skref í átt að vernd menningarminja sem fyrir eru á svæðinu og þeirra sem seinna meir kunna að koma í ljós. Svæðið er einnig mikilvægt útivistarsvæði og þar er að finna einu óröskuðu fjöruna sem eftir er á norðurströnd Reykjavíkur.

Friðlýsingin var gerð að tillögu Minjastofnunar Íslands sem vann hana í samráði við Reykjavíkurborg, eiganda landsins.

Í rökstuðningi fyrir friðlýsingunni kemur fram að á Laugarnestanga megi sjá áhrif mannsins á umhverfi sitt allt frá upphafi byggðar í Reykjavík fram á okkar daga. Menningarlandslag Laugarnestanga er mikilvægur hluti af sögu Reykjavíkur og eitt fárra svæða innan marka þéttbýlis Reykjavíkurborgar þar sem hægt er að upplifa svo heildstætt menningarlandslag. Á yfirborði eru sýnilegar minjar frá ólíkum tímabilum í sögu Íslands, en þar má meðal annars sjá leifar kirkjugarðs, bæjarhóls og beðasléttna auk minja um hjáleigubúskap og sjósókn í Norður- og Suðurkoti. Einnig eru þar leifar embættisbústaðar biskups, holdsveikraspítala og stríðsminja.

Friðlýsingunni fylgja ýmsar undanþágur, til að mynda eru öll hús innan svæðisins, lausafé á lóðum, sem og öll veitumannvirki neðanjarðar undanskilin skilmálum friðlýsingarinnar. Ekki er gert ráð fyrir 100 metra friðhelguðu svæði umhverfis hið friðlýsta svæði og jafnframt fellur úr gildi núgildandi 100 metra friðhelgun bæjarhóls Laugarness og hins gamla kirkjugarðs.

Laugarnesið á trausta vini

„Með friðlýsingunni klárum við dæmið,“ segir Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.  „Við tryggjum vernd menningarminja og búsetulandslags Laugarnestanga til framtíðar. Svona sýnum við að í nútímaborg er hægt að sameina vernd, aðgengi og lífsgæði. Sýnum að náttúru- og menningarvernd snýst ekki um að haka í box – heldur um að taka ábyrgð, sýna virðingu og varðveita sameiginleg gæði til framtíðar.

Með því að friðlýsa þetta svæði sýnum við í verki virðingu fyrir sögunni okkar, fólkinu sem hér lifði og starfaði, þetta er menningararfur sem okkur þykir vænt um, og sem við sem stýrum landi og borg erum einhuga um að varðveita. 

Og svo það sé skýrt: með friðun erum við ekki einhvern veginn að læsa svæðinu. Þvert á móti. Friðlýsing er einmitt stjórntæki sem stuðlar að því að komandi kynslóðir hafi samskonar aðgengi að menningarminjum og við og að reynt sé eftir föngum að varðveita þær í eigin umhverfi og viðhalda ástandi þeirra.“

„Laugarnesið er þeirrar gæfu aðnjótandi að eiga trausta vini,“ segir Rúnar Leifsson, forstöðumaður Minjastofnunar Íslands. „Íbúar og aðrir velunnarar þessa svæðis hafa beitt sér fyrir verndun þess um árabil og hvatt mjög til friðlýsingar þeirrar sem raungerist í dag.“