Hluti af starfinu að taka samtalið við þröngsýnu frænkuna
Á sumarmánuðum tók Soffía Hjördís Ólafsdóttir félagsráðgjafi við stöðu deildarstjóra málaflokks heimilislausra með miklar og flóknar þjónustuþarfir. Sem deildarstjóri ber hún ábyrgð á umfangsmikilli þjónustu sem veitt er í húsnæði og á vettvangi í borginni.
Neyðarskýli og smáhús eru áberandi í umræðunni um þjónustu við heimilislaust fólk með miklar og flóknar þjónustuþarfir í Reykjavík. Þjónustan er hins vegar talsvert umfangsmeiri en það og fer fram um alla borg. Þrjú neyðarskýli eru rekin í borginni – neyðarskýlið á Granda, gistiskýlið á Lindargötu og Konukot, sem er neyðarskýli fyrir konur sem Rótin rekur með þjónustusamningi við Reykjavíkurborg. Rekin eru tvö búsetuúrræði, annað fyrir karlmenn og hitt fyrir konur, fyrir fólk með hvort tveggja virkan vímuefnavanda og langvarandi reynslu af heimilisleysi. Um þessar mundir er svo unnið að undirbúningi að opnun tímabundins neyðarhúsnæðis sem er viðbót við núverandi þjónustu og hugsað sem nýtt þrep inn í þjónustuna, fyrir fólk sem dvalið hefur í neyðarskýlum sem fær þar meðal annars æfingu í að halda eigið heimili. „Þetta er mikilvægur hluti af okkar starfsemi, að reyna að fyrirbyggja að fólk missi húsnæði sitt,“ segir Soffía Hjördís. Það er einmitt drjúgur hluti af starfi vettvangs- og ráðgjafarteymisins (VoR-teymið) sem skiptist í vettvangshluta og húsnæðishluta. Starfsfólk sinnir stuðningi á vettvangi en einnig í svokölluðum Housing First íbúðum sem staðsettar eru víða um borgina, í smáhúsum og í almennum leiguíbúðum, þar sem fólk býr sem þarf ýmiss konar stuðning, meðal annars við að halda heimili.
Fann sína hillu sem sjálfboðaliði í Konukoti
Starf Soffíu felst í því að samræma þá þjónustu og þann stuðning sem veittur er á ofangreindum stöðum og fylgja eftir núverandi stefnu i málefnum heimilislausra með miklar og flóknar þjónustuþarfir. Soffía er ánægð með stefnuna sem hún segir metnaðarfulla og mikilvægt leiðarljós í starfi með og fyrir heimilislaust fólk. „Stefnan setur þær skyldur á okkar herðar að framfylgja skaðaminnkandi hugmyndafræði en í því felst að við virðum sjálfsákvörðunarrétt einstaklinga. Við gerum einstaklingsáætlanir fyrir hvern og einn en við tökum ekki fram fyrir hendurnar á fólki, heldur styðjum fólk í því að takmarka þann skaða sem hlýst af þeim ákvörðunum sem það tekur. Við styðjum að sjálfsögðu fólk til sjálfshjálpar og stígum inn í líf fólks á mismunandi hátt, því stuðningsþörfin er ekki alltaf eins.“
Við tökum ekki fram fyrir hendurnar á fólki.
Soffía hefur unnið á velferðarsviði allt frá því að hún lauk námi í félagsráðgjöf og hóf störf í deild virkni og ráðgjafar. „Ég fór að læra félagsráðgjöf því ég hef alltaf haft mikla þörf fyrir að reyna að skilja fólk. Líklega skýrist það af fjölskylduaðstæðum mínum og því uppeldi sem ég fékk, sem miðaði mjög að félagslegu jafnrétti og jöfnum tækifærum fyrir alla. Ég reyndi svo að hætta að læra félagsráðgjöf, því mér fannst í smá stund ógnvænleg tilhugsun að vera alltaf að hugsa um vandamál. Ég tók mér kannski pásu í mánuð, þangað til ég áttaði mig á að starf félagsráðgjafans snýst ekki um vandamál, heldur um það að finna lausnir. Gildi félagsráðgjafar eru virðing og mannréttindi, barátta fyrir félagslegum jöfnuði og hjálp til sjálfshjálpar. Þau gildi eiga öll mjög vel við í málaflokki heimilislausra. Þegar ég var í náminu fór ég svo að vinna sem sjálfboðaliði í Konukoti og þá fann ég mína hillu. Ég sá auðvitað strax að það er langt í land í málaflokknum en um leið sá ég fjölda tækifæra til lausna.“
Fleiri tilbúin að taka erfiðu samtölin
Soffía segir að upp til hópa starfi fólk í málaflokknum sem hafi skilning á áhrifum áfalla og beri virðingu fyrir tilverurétti allra. Starfi í málaflokknum fylgi oft að leita lausna fyrir fólk innan kerfis sem er ekki sniðið að þeirra þörfum. Oft þurfi að fara krókaleiðir að markmiðum og ef ekki takist að finna réttu leiðina sé hlutverk starfsfólks að vekja athygli á þeirri stöðu. Þannig gegni starfsfólk í málaflokknum hlutverki málsvara fyrir hópinn í heild og fyrir þá notendur þjónustunnar sem það kjósa. „Nærtækt dæmi eru rafrænu skilríkin og allar tæknilausnirnar. Okkar notendahópur nær oft ekki að tileinka sér þessar tækninýjungar í sínu daglega lífi og það er okkar hlutverk að benda á það. Þegar þú ræður þig til starfa í málaflokki heimilislausra má segja að þú sért um leið að ráða þig í þetta hlutverk. Þú ert í raun að skuldbinda þig til að taka erfiðu samtölin við þröngsýnu frænkuna í kaffiboðum,“ segir Soffía og bætir því við að mannauðurinn í málaflokknum sé mikill og dýrmætur.
Okkar notendahópur nær oft ekki að tileinka sér þessar tækninýjungar í sínu daglega lífi og það er okkar hlutverk að benda á það.
Hún segir jafnframt jákvæð teikn á lofti í samfélagslegum viðhorfum. Æ fleiri láti sig málaflokkinn varða og fagni því þegar ný úrræði eru kynnt til sögunnar, þó gagnrýnisraddir séu einnig áberandi. „Ég get nefnt sem dæmi þegar opnaður var kjarni fyrir konur með tvígreiningar fyrir nokkrum árum. Þá fengum við ofboðslega hlýjar móttökur í hverfinu og nágrannar hafa sýnt að þeir eru tilbúnir að leita lausna með okkur ef eitthvað kemur upp á. Þetta er svo mikilvægt. Við viljum halda góðu samtali við fólk og við erum alls ekki yfir það hafin að taka við gagnrýni eða endurgjöf. Við reynum líka að bregðast hratt við þegar við fáum ábendingar um eitthvað sem betur má fara.“
Markmiðið að minnka þörfina fyrir neyðarþjónustu
Þegar hún horfir til framtíðar hyggst Soffía vinna að því að minnka þörfina fyrir neyðarþjónustu, í neyðarskýlum eða á víðavangi. Til þess að það sé hægt þurfi til stuðning frá samfélaginu. „Við viljum tryggja húsnæði svo við getum veitt viðeigandi stuðning þangað. En við getum ekki gert það ein, við þurfum að auka samstarf við aðrar stofnanir, önnur sveitarfélög, ríkið og samfélagið allt. Málaflokkurinn er fyrir heimilislaust fólk með miklar og flóknar þjónustuþarfir. Það nær enginn einn málaflokkur utan um þessar „miklu og flóknu þjónustuþarfir“ heldur þurfum við margvíslegar tengingar, allt í góðu samstarfi við starfsfólkið okkar og ekki síst notendur þjónustunnar. Þeir eru sérfræðingarnir okkar og þess vegna þurfum við að hafa þá með okkur í liði.“