Aðgerðir íslenskra stjórnvalda og Reykjavíkurborgar tempruðu áhrif COVID-19 faraldursins á heilsu og líðan fólks og komu í veg fyrir að verr færi. Í Reykjavík hafði til að mynda mikil áhrif sú ákvörðun að tryggja grunnþjónustu og halda skólum opnum. Þetta kemur fram í nýju lýðheilsumati á óbeinum áhrifum COVID-19 faraldursins á lýðheilsu í Reykjavík.
Í nýrri lýðheilsustefnu Reykjavíkurborgar er ein aðgerðin þróun og innleiðing á lýðheilsumati. Fyrsta skrefið í þeirri vinnu var að velja tilraunaverkefni til að beita lýðheilsumatinu á og í samstarfi við embætti landlæknis var ákveðið að kanna möguleg óbein áhrif COVID-19 faraldursins. Ljóst er að faraldurinn og aðgerðir vegna hans höfðu áhrif á heilsu og líðan, bæði jákvæð og neikvæð. Í flestum tilfellum var um væg áhrif að ræða en í öðrum voru þau meiriháttar og þörf á að fylgjast sérstaklega með, enda faraldrinum ekki lokið og áhrif hans til langs tíma enn óljós.
Jákvæð áhrif faraldursins voru meðal annars þau að ölvunardrykkja fullorðinna minnkaði, grunnskólanemar vörðu meiri tíma með foreldrum sínum og framhaldskólanemar fengu meiri svefn og drukku færri orkudrykki. Þá hafði faraldurinn jákvæð áhrif á heimilislausa í Reykjavík. Þjónusta við þann hóp var aukin og aðlöguð aðstæðum auk þess sem komið var á fót sérstöku neyðarúrræði fyrir heimilislausar konur sem veitti þeim varanlegan samastað.
Neikvæð áhrif á mörgum sviðum
Neikvæð áhrif reyndust meiri en þau jákvæðu og má þar nefna aukið atvinnuleysi, minni hreyfingu og fjölgun tilkynninga til barnaverndar og vegna heimilisofbeldis. Áhrif faraldursins á börn og ungmenni voru nokkur og sýna niðurstöður lýðheilsumatsins m.a. að andleg líðan grunnskólanema var verri, þeim fannst þeir minna við stjórn í eigin lífi, þeir hreyfðu sig minna og fannst námið ekki jafnskemmtilegt og áður. Skjátími barna í 5.-7. bekk jókst töluvert, t.d. á samfélagsmiðlum, en þessi hópur hefur ekki aldur til að vera á slíkum miðlum. Þá raskaðist líf framhaldsskólanema gríðarlega og reyndust þeir til að mynda meira einmana og við verri andlega og líkamlega líðan.
Eldri borgarar fundu töluvert fyrir faraldrinum, til að mynda dró úr líkamsþjálfun og samskiptum við aðra en heimilismeðlimi. Daglegt líf fatlaðs fólks raskaðist mikið og varð neikvæðra áhrifa vart á aðra viðkvæma hópa. Einnig eru fræðilegar vísbendingar um að jafnrétti kynjanna hafi minnkað á Íslandi á tímum faraldursins.
„Þetta var mjög fróðleg vinna og mikilvægt að fá svona góða yfirsýn yfir áhrif faraldursins á lýðheilsu í Reykjavík,“ segir Hugrún Snorradóttir, lýðheilsufræðingur og höfundur skýrslunnar. „Mjög áhugavert var að sjá hvernig faraldurinn hafði áhrif á mismunandi hópa og mismikil ákefð áhrifanna. Eins og fram kemur í lýðheilsumatinu eru nokkur augljós rauð ljós sem þarf að fylgjast vel með áfram.“